English
O ogrodach
Założenia ogrodowe na przestrzeni wieków
„Często jesteśmy po prostu zapatrzeni w różne cuda przyrody, (…) zachwyceni jej urodą, owładnięci poczuciem, że my do niej należymy (…) wydaje się, że w poszanowaniu przyrody dostępujemy lepszego rozumienia naszego własnego człowieczeństwa”.
Ogrody, czyli skomponowane tereny zielone towarzyszą człowiekowi od zarania dziejów, zarówno jako ogrody prywatne, jak i w postaci ogrodów i parków miejskich. Ich piękno i kunszt zależały i zależą od harmonijnej współpracy inwestora i projektanta.
W
odtwarzanych ogrodach starożytnego Rzymu znajdujemy przykłady
rozwiązań wewnętrznego atrium i perystylu z bogatymi kompozycjami wodnymi i
dużą ilością małej architektury. Średniowieczny klasztorom towarzyszyły
wirydarze i ogrody użytkowe – warzywniki, zielniki, sady. Równolegle z nimi
powstawały zamkowe ogrody różane, łąki kwietne, dziedzińce turniejowe (dzisiaj
zastąpił je kort tenisowy lub basen).
Renesans przyniósł niezwykły rozwój sztuki ogrodowej i przywrócił klasyczne rozumienie ogrodu jako miejsca przeżyć i emocji estetycznych. Rozwinął teorię sztuki ogrodowej, którą tworzyli między innymi Alberti, Bramante, Rafael Santi, korzystając z wzorów klasycznych.
Charakterystyczne cechy ogrodów renesansowych, takie jak: jedność budynku i ogrodu, główna oś symetrii, tarasy widokowe czy podział kwaterowy do dzisiaj są widoczne w założeniach historycznych i pojawiają się we współczesnych kompozycjach.
Znane nam z historii europejskiej sztuki ogrodowej przykłady, to ogrody przy prywatnych willach, towarzyszące zamkom, klasztorom, pałacom, czy wreszcie samodzielne założenia parkowe i ogrodowe, decydujące o pięknie miast. We współczesnych kompozycjach ogrodowych i krajobrazowych znajdujemy wiele elementów cechujących założenia historyczne. W terminologii fachowej i w języku potocznym funkcjonują takie określenia jak ogród francuski, czy park angielski.
Dominacja francuskiej sztuki ogrodowej w wieku XVII i XVIII przyniosła rozwiązania, w których przeważały bogato zdobione partery, kwietne kobierce, barwne kwatery, również warzywne. Symbolem tych założeń są dzieła francuskiego ogrodnika-artysty Andre Le Notre’a, autora ogrodów wersalskich, z całym bogactwem rozwiązań kompozycyjnych w postaci osi, szpalerów, dalekich widoków, rozległych założeń wodnych.
Stopniowo zaznaczający się wzrost zainteresowania naturalnym krajobrazem spowodował, iż do geometrycznych ogrodów, w różnych rejonach Europy, dołączano fragmenty swobodnie komponowane.
Wiek
XIX rozpowszechnił założenia angielskie, pełne swobodnej
natury, zaskakujących widoków i intrygujących wnętrz krajobrazowych. Nieistotny
stał się geometryczny podział ogrodu, nastąpiły zmiany w formie kompozycji
przestrzennej i w treści ideowej.
Egzotyka w rozwiązaniach ogrodowych pojawiała się w sztuce europejskiej w różnych okresach, najczęściej w wyniku odkryć geograficznych i wzmożonych podróży, również artystów i mecenasów. Sztuka japońska, fascynująca Europejczyków, do dziś znajduje swoje miejsce w wybranych fragmentach współczesnych ogrodów,
Rozwój
kultury masowej XX wieku, eksplozja demograficzna i gwałtowny rozwój miast
spotęgowały powrotu do kontaktu z naturą. Zaczęły masowo powstawać skwery,
ogrody
publiczne, parki miejskie, bulwary, parki wypoczynkowe, tereny sportowe, parki
kultury i wypoczynku. W miastach europejskich takich jak Londyn, Paryż, Madryt
czy Berlin,
kontynuując
wielowiekową tradycję sztuki ogrodowej, stworzono warunki dla powstania nowych,
współczesnych miejskich ogrodów i parków. Ich projektanci
czerpią z bogatej tradycji sztuki ogrodowej dodając nowe elementy, świadczące
o
momencie powstania ogrodu.
Te założenia cechuje wielofunkcyjność, mocno
wyeksponowana rola edukacyjna i bogactwo nowych form.
Podobnie przebiega rozwój założeń prywatnych ogrodów. Mają one spełniać w najszerszym zakresie potrzeby użytkowników – być miejscem wypoczynku biernego i zapewniać intymność, umożliwiać uprawianie sportu i spotkania towarzyskie. Powinno w nim być miejsce również na ogród użytkowy, zielnik czy warzywnik. Jest szereg elementów, które sięgając swym rodowodem ogrodów historycznych, mogą być i są używane we współczesnych rozwiązaniach, a zastosowanie odpowiedniej skali pozwala znaleźć dla nich miejsce zarówno w publicznym parku miejskim jak i w prywatnym, przydomowym ogrodzie. Pozwalają tym ogrodom być miejscem przeżyć estetycznych i bliskiego kontaktu z elementami natury.
